مصرف بیش از حد آنتی بیوتیک‌ها باعث مقاومت عامل بیماری زا می گردد

بررسی و تحلیل : مصرف بیش از حد آنتی بیوتیک‌ها باعث مقاومت عامل بیماری زا می گردد

08:23660

مقاومت به آنتی بیوتیک ها از نگرانی‌های بسیار جدی سازمان‌های بهداشت و درمان در سرتاسر دنیا است. هرچند که این یک مشکل جهانی است، متاسفانه در ایران وخامت زیادی پیدا کرده است.

طبق آمار اعلام شده، جمعیت ایران معادل جمعیت کشور چین مصرف آنتی بیوتیکی دارد و میزان مصرف آنتی بیوتیکی ما ۱۶ برابر استاندارد جهانی است. مصرف بی‌رویه آنتی بیوتیک در ایران سبب شده که بسیاری از آنتی‌ بیوتیک‌های رایج برای درمان بیماری‌ها مثل پنی‌سیلین و آموکسی سیلین بر روی بیماری‌ها بی اثر شود و نیاز به آنتی بیوتیک‌های قوی‌تر داشته باشیم. این مسئله از چند جهت برای ما مخرب است:

  • باعث هزینه‌های سنگین واردات و ساخت آنتی بیوتیک‌های قوی‌تر می‌شود.
  • آنتی بیوتیک‌های قوی‌تر، عوارض و خطرات بیشتری دارند.
  • ممکن است روزی برسد که دیگر هیچ آنتی بیوتیکی برای درمان بیماری‌ها نداشته باشیم.

مقاومت به آنتی بیوتیک چگونه و از کی شروع شد؟

الکساندر فلمینگ کاشف آنتی بیوتیک پنی سیلین بود. او در سال ۱۹۲۸ توانست یک ماده‌ی کشنده برای باکتری‌ها را از قارچ پنی سیلیوم استخراج کند. کشف پنی سیلین سبب شد که بیماری‌های عفونی که کشنده‌ترین بیماری‌های دنیا بودند، به بیماری‌هایی قابل درمان و خفیف تبدیل شوند. اواسط قرن ۲۰ مصرف کلینیکی آنتی بیوتیک‌ها شروع شد و فقط چند سال طول کشید که باکتری‌های مقاوم به پنی سیلین ظهور کنند. یعنی باکتری‌هایی که توسط آنتی بیوتیک پنی سیلین کشته نمی‌شدند.

باکتری‌ها همانند جانداران پرسلولی، موجوداتی هوشمند هستند. آن‌ها زمانی که با یک عامل ناسازگار مواجه می‌شوند، سعی می‌کنند که با آن مقابله کرده و به نحوی جان خود را نجات دهند. علت اصلی ایجاد مقاومت‌های آنتی بیوتیکی جدید، جهش در ژن باکتری‌ها است. مثلاً ۵۰ سال قبل تمام باکتری‌های استافیلوکوک به پنی سیلین حساس بودند. به مرور جهشی در ژن آن‌ها پدید آمد و موفق شدند آنزیمی به نام پنی‌سیلیناز تولید کنند. این آنزیم با از بین بردن آنتی بیوتیک سبب می‌شد که باکتری از محیط دارای پنی سیلین جان سالم به در ببرد. امروزه تقریباً تمام استافیلوکوک‌ها به پنی سیلین مقاوم‌اند. (۱)

اما داستان به جهش و تغییرات ژنتیکی ختم نمی‌شود. باکتری‌ها می‌توانند ژن‌های مقاومت به آنتی بیوتیک را به هم منتقل کنند. یعنی اگر یک استافیلوکوک مقاوم به پنی سیلین در کنار یک استافیلوکوک حساس به پنی سیلین قرار بگیرد، خیلی زود ژن مقاومت را به باکتری حساس انتقال می‌دهد. پس ژن مقاومت به آنتی بیوتیک به نسل‌های آینده‌ی باکتری و همچنین به گونه‌های دیگر منتقل می‌شود.

سیر ایجاد مقاومت به آنتی بیوتیک

مقاومت آنتی بیوتیکی یک پدیده‌ی پیچیده تکاملی است. یعنی به مرور زمان و تحت عوامل متعددی ایجاد می‌شود. صدها مکانیسم مختلف برای مقاومت یک باکتری به آنتی بیوتیک شناسایی شده که برخی از آن‌ها بسیار پیچیده‌اند. مثلاً دسته‌ای باکتری‌ها پمپ‌هایی دارند که آنتی بیوتیک را به خارج از سلول می‌فرستد.

به طور کلی برای ایجاد مقاومت به آنتی بیوتیک ممکن است مراحل زیر طی شود:(۲)

  • مثلاً شما به عفونت ادراری دچار می‌شوید. در میان باکتری‌های متعددی که در مثانه یا کلیه‌های شما وجود دارد، ۹۹٪ نسبت به آنتی بیوتیک کوتریمکسازول حساس‌اند و ممکن است ۱٪ نسبت به آن مقاوم باشند.
  • شما به دلیل سوزش ادرار به پزشک مراجعه می‌کنید و او متوجه می‌شود که عفونت ادراری دارید. طبق دستورالعمل‌های فعلی، پزشک به عنوان آنتی بیوتیک خط اول درمان به شما کوتریمکسازول می‌دهد.
  • شما دارو را مصرف می‌کنید و ۹۹٪ درصد از باکتری‌های بیماری‌زا از بین می‌روند. همچنین با مصرف هرگونه آنتی‌بیوتیک، تعدادی از باکتری‌های مفید مثانه که باعث پیشگیری از عفونت‌ها می‌شوند، از بین می‌روند.
  • در این بین باکتری‌های مقاوم به کوتریمکسازول زنده می‌مانند.
  • حال که باکتری‌های مفید مثانه و جمعیت زیادی از باکتری‌های بیماری زا از بین رفته‌اند، فضا برای رشد باکتری‌های مقاوم باز می‌شود.
  • باکتری‌های مقاوم تکثیر می‌شوند و دوباره به عفونت ادراری دچار می‌شوید.
  • باکتری‌های مقاوم ژن مقاوت به آنتی بیوتیک را به سایر باکتری‌های مثانه (مفید و بیماری‌زا) انتقال می‌دهند.
  • شما باز به دلیل عفونت ادرار به پزشک مراجعه می‌کنید و این بار آنتی بیوتیک قوی‌تری مثل منوپنم یا ایمی پنم دریافت می‌کنید.
  • عفونت ادراری شما خوب می‌شود ولی چون باکتری‌های مفید موجود در مثانه‌ی شما ژن مقاومت به آنتی بیوتیک کوتریمکسازول را دریافت کرده‌اند، اگر در آینده به عفونت ادراری دچار شوید، دیگر این آنتی بیوتیک به شما کمکی نمی‌کند و یکراست باید به سراغ آنتی بیوتیک‌های قوی‌تر بروید.
  • به همین خاطر می‌گویند که بدن شما نسبت به آنتی بیوتیک مقاوم شده‌ است. در واقع بدن انسان یا حیوانات به آنتی بیوتیک مقاوم نمی‌شود؛ ولی چون باکتری‌های موجود در بدن این قابلیت را کسب می‌کنند و به دیگر باکتری‌های بیماری‌زا انتقال می‌دهند، اینطور گفته می‌شود.

در دیاگرام زیر خلاصه‌ی سیر مقاومت به آنتی بیوتیک را مشاهده می‌کنید: (۲)

آیا مصرف بیش از حد آنتی بیوتیک‌ها باعث مقاومت می‌شود؟

جالب است بدانید که سه کار باعث ایجاد و پیشرفت مقاومت به آنتی بیوتیک ها می‌شود: (۳)

  • مصرف بیش از حد و بی‌وریه‌ی آنتی بیوتیک (تجویز زیاد آنتی بیوتیک و مصرف خودسرانه)
  • مصرف نامناسب از آنتی بیوتیک‌ها (مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک اشتباه)
  • عدم استفاده از آنتی بیوتیک یا عدم تکمیل دوز درمانی

یعنی اگر مبتلا به گلو درد بشوید و سه کار زیر را انجام بدهید، در حق خودتان و دیگران بد کرده‌اید:

  • مصرف آنتی بیوتیک دل بخواه یا آنتی بیوتیکی که قبلاً برای بیماری مشابه مصرف کرده‌اید. ممکن است گلودرد فعلی شما ناشی از ویروس یا باکتری‌های متفاوت از بیماری قبلی باشد.
  • اگر بیش تر از دوز تجویز شده آنتی بیوتیک مصرف کنید. مثلاً پزشک برای شما ۲۰ عدد قرص تجویز کرده و چون گلودردتان خوب نشده، سرخود ۱۰ تای دیگر هم بخورید.
  • اگر دوره‌ی درمانی خود را تکمیل نکنید. مثلاً پزشک برای شما ۲۰ قرص تجویز کرده و شما بعد از مصرف ۱۰ قرص خوب شده و از مصرف بقیه‌ی قرص‌ها صرف نظر می‌کنید.

هرکدام از این کارها را که بکنید، در روند ایجاد مقاومت‌های خطرناک به آنتی بیوتیک‌ها مشارکت داشته‌اید.

برای پیشگیری از مقاومت‌های آنتی بیوتیکی چه می‌توان کرد؟

طبق دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی (WHO)، وظیفه‌ی شما این است که از دستورات زیر به دقت پیروی کنید:

  • فقط زمانی از آنتی بیوتیک‌ها استفاده کنید که توسط پزشک تجویز شده باشند.
  • زمانی که پزشک می‌گوید نیازی به آنتی بیوتیک ندارید، اصرار نکنید که برای شما آنتی بیوتیک بنویسد.
  • برای مصرف آنتی بیوتیک به دقت از دستورالعمل ارائه شده پیروی کنید. نه بیشتر مصرف کنید و نه کمتر.
  • از آنتی بیوتیک‌های باقی مانده در میان داروهای خودتان و دیگران استفاده نکنید.
  • توصیه‌های بهداشتی را رعایت کنید:
    • دستان خود را خوب بشویید.
    • به افراد مریض نزدیک نشوید.
    • غذای خود را در دمای مناسب نگه دارید و بپزید.
    • از خوراکی‌های خام و آب سالم استفاده کنید.
    • از رابطه‌های جنسی پرخطر پرهیز کنید.
    • واکسیناسیون خود و کودکان خود را طبق برنامه انجام دهید.
منبع
محتوی اختصاصی
لینک کوتاه
https://setadcorona.com /?p=4654

بدون دیدگاه

پاسخ دهید

فیلدهای مورد نیاز با * علامت گذاری شده اند